در مکالمات روزمره معمولا واژه های «وام» و «تسهیلات» به جای یکدیگر استفاده می شوند. برای مثال ممکن است فردی بگوید از بانک وام گرفته است، در حالی که قرارداد او در واقع یکی از انواع تسهیلات بانکی مانند مرابحه، جعاله یا مضاربه باشد. همین موضوع باعث شده بسیاری از متقاضیان تصور کنند وام و تسهیلات دقیقا یک مفهوم دارند.
اما فرق وام و تسهیلات فقط به نام آنها محدود نمی شود. این دو مفهوم از نظر نوع قرارداد، هدف پرداخت، نحوه استفاده از منابع، شیوه بازپرداخت و حتی رابطه حقوقی میان بانک و متقاضی می توانند متفاوت باشند. البته وام روی طلا هم می تونه گزینه دیگری هم باشه که ازش استفاده کنید.
شناخت این تفاوت پیش از امضای قرارداد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است یک تسهیلات برای خرید کالا یا انجام فعالیت اقتصادی مشخصی طراحی شده باشد و متقاضی اجازه استفاده آزادانه از مبلغ آن را نداشته باشد. در مقابل، بعضی وام ها برای تامین نیازهای شخصی یا ضروری پرداخت می شوند و محدودیت کمتری در نحوه مصرف دارند.
در ادامه به زبان ساده اما تخصصی بررسی می کنیم که وام چیست، تسهیلات بانکی چیست، چه تفاوت هایی میان آنها وجود دارد و هنگام انتخاب یک روش تامین مالی باید به چه نکاتی توجه کنید.
وام چیست؟
وام در مفهوم عمومی به پول یا مالی گفته می شود که یک شخص، بانک یا موسسه مالی برای مدت مشخصی در اختیار فرد دیگری قرار می دهد و دریافت کننده موظف است آن را طبق شرایط توافق شده بازگرداند.
در نظام بانکی ایران، یکی از شناخته شده ترین شکل های وام، قرض الحسنه است. در این نوع قرارداد، بانک مبلغی را در اختیار متقاضی قرار می دهد و دریافت کننده متعهد می شود اصل مبلغ را در زمان تعیین شده بازپرداخت کند. بسته به مقررات و نوع طرح ممکن است کارمزد نیز دریافت شود.
در زبان عمومی، تقریبا هر مبلغی که بانک پرداخت می کند و مشتری آن را به صورت اقساط باز می گرداند «وام» نامیده می شود؛ اما از نظر تخصصی، بسیاری از مواردی که مردم آنها را وام می نامند در حقیقت تسهیلات بانکی هستند.
برای مثال ممکن است فردی بگوید:
«برای خرید کالا از بانک وام گرفتم.»
اما قرارداد او در قالب مرابحه تنظیم شده باشد. بنابراین از دید عمومی این پول یک وام است، ولی از نظر بانکی در دسته تسهیلات قرار می گیرد.
تسهیلات بانکی چیست؟
تسهیلات بانکی مفهوم گسترده تری نسبت به وام دارد. بانک ها برای تامین مالی اشخاص حقیقی و حقوقی از قراردادها و ابزارهای مختلفی استفاده می کنند و مجموعه این خدمات را می توان تسهیلات بانکی نامید.
به زبان ساده، هر وام را می توان نوعی تامین مالی دانست، اما همه تسهیلات بانکی لزوما وام به معنای سنتی آن نیستند.
تسهیلات می توانند برای اهداف مختلفی پرداخت شوند؛ از جمله:
- خرید کالا
- خرید یا تعمیر مسکن
- تامین سرمایه در گردش
- خرید تجهیزات
- توسعه کسب و کار
- فعالیت های تجاری
- تامین هزینه های ضروری
- ازدواج و فرزندآوری
- اجرای پروژه های تولیدی و خدماتی
نوع قرارداد نیز ممکن است با توجه به هدف استفاده از منابع متفاوت باشد.
فرق وام و تسهیلات چیست؟
مهم ترین تفاوت وام و تسهیلات در گستردگی مفهوم آنها است. وام معمولا به دریافت مبلغی و بازپرداخت آن اشاره دارد، اما تسهیلات می تواند شامل انواع مختلف قراردادهای تامین مالی باشد.
برای درک بهتر، تفاوت های اصلی را در جدول زیر مشاهده کنید.
| معیار مقایسه | وام | تسهیلات |
|---|---|---|
| مفهوم | دریافت مبلغ و بازپرداخت آن | مجموعه روش های تامین مالی بانک |
| دامنه | محدودتر | گسترده تر |
| نوع قرارداد | معمولا قرض یا قرض الحسنه در معنای تخصصی | مرابحه، جعاله، مضاربه و سایر عقود |
| هدف | معمولا تامین یک نیاز مالی | ممکن است برای هدف مشخص اقتصادی یا مصرفی باشد |
| نحوه مصرف | در برخی وام ها انعطاف بیشتر است | ممکن است مصرف پول محدود به موضوع قرارداد باشد |
| بازپرداخت | معمولا اقساط یا پرداخت در زمان مشخص | براساس نوع قرارداد متفاوت است |
| دریافت کننده | عمدتا اشخاص حقیقی | اشخاص حقیقی و حقوقی |
| کاربرد تجاری | محدودتر | بسیار گسترده |
آیا وام همان تسهیلات است؟
در گفتار روزمره معمولا بله، اما از نظر بانکی و قراردادی همیشه خیر.
وقتی مردم درباره وام مسکن، وام خودرو یا وام خرید کالا صحبت می کنند، ممکن است بانک در قرارداد رسمی از عنوان دیگری برای آن استفاده کرده باشد.
به همین دلیل بهتر است هنگام دریافت منابع مالی فقط به نام تبلیغاتی محصول بانکی توجه نکنید. نوع قرارداد اصلی را مطالعه کنید.
ممکن است بانکی یک محصول را با عنوان «وام خرید کالا» معرفی کند، اما در قرارداد مشخص شود که تسهیلات در قالب مرابحه ارائه می شود.
در چنین شرایطی حقوق و تعهدات شما براساس مفاد همان قرارداد تعیین خواهد شد.
تفاوت وام و تسهیلات از نظر نحوه مصرف
یکی از مهم ترین نکاتی که متقاضیان باید بدانند، تفاوت در نحوه استفاده از منابع است.
در بعضی انواع وام، متقاضی می تواند مبلغ دریافتی را برای نیاز مورد نظر خود استفاده کند. البته این موضوع کاملا به شرایط طرح بستگی دارد.
اما بسیاری از تسهیلات برای مصرف مشخصی ارائه می شوند.
برای مثال اگر بانک برای خرید تجهیزات یک کسب و کار تسهیلات پرداخت کند، ممکن است متقاضی موظف باشد منابع را دقیقا برای خرید تجهیزات استفاده کند.
همین موضوع در تسهیلات خرید کالا نیز دیده می شود. گاهی مبلغ به صورت اعتبار در اختیار متقاضی قرار می گیرد و امکان برداشت آزادانه آن به شکل وجه نقد وجود ندارد.
بنابراین قبل از ثبت درخواست باید این سوال را بپرسید:
آیا من به پول نقد نیاز دارم یا تامین مالی برای یک خرید مشخص کافی است؟
پاسخ این سوال می تواند انتخاب شما را کاملا تغییر دهد.
تفاوت وام و تسهیلات از نظر قرارداد
در بسیاری از موارد، مهم ترین تفاوت در نوع قرارداد است.
بانک ها می توانند براساس ماهیت تامین مالی از قراردادهای مختلفی استفاده کنند.
قرض الحسنه
در قرض الحسنه، مبلغ مشخصی به متقاضی داده می شود و او اصل مبلغ را براساس شرایط تعیین شده بازپرداخت می کند. ممکن است کارمزد نیز مطابق مقررات دریافت شود.
مرابحه
مرابحه معمولا برای تامین مالی خرید کالا یا خدمات مورد استفاده قرار می گیرد. قیمت و شرایط معامله از ابتدا مشخص می شود و متقاضی مبلغ را در دوره تعیین شده بازپرداخت می کند.
جعاله
در جعاله انجام یک کار یا خدمت مشخص موضوع قرارداد است. برای مثال برخی تسهیلات مربوط به تعمیر یا تکمیل مسکن می توانند در این قالب ارائه شوند.
مضاربه
مضاربه بیشتر در فعالیت های تجاری کاربرد دارد. سرمایه از یک طرف تامین می شود و طرف دیگر با آن فعالیت تجاری انجام می دهد و سود براساس شرایط قرارداد تقسیم می شود.
بنابراین وقتی از بانک «وام» دریافت می کنید، حتما بررسی کنید که قرارداد واقعی شما از چه نوعی است.
فرق سود وام با سود یا هزینه تسهیلات چیست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که افراد فقط درصد درج شده در تبلیغات بانک را با یکدیگر مقایسه می کنند.
برای مثال ممکن است دو تسهیلات نرخ مشابهی داشته باشند، اما هزینه نهایی آنها متفاوت باشد.
عواملی مانند موارد زیر روی هزینه واقعی تاثیر دارند:
- مدت بازپرداخت
- تعداد اقساط
- مبلغ تسهیلات
- کارمزدها
- هزینه تشکیل پرونده
- هزینه اعتبارسنجی
- هزینه تهیه ضمانت
- مسدودی احتمالی بخشی از سپرده
- هزینه فرصت پول مسدود شده
بنابراین برای مقایسه دو گزینه بهتر است به جای تمرکز صرف روی نرخ اعلام شده، مجموع مبلغی را که تا پایان قرارداد پرداخت می کنید محاسبه کنید.
وام بهتر است یا تسهیلات؟
این سوال پاسخ یکسانی برای همه افراد ندارد.
در حقیقت بهتر است به جای پرسیدن «وام بهتر است یا تسهیلات؟» بپرسید:
کدام روش تامین مالی برای نیاز من مناسب تر است؟
اگر فقط به مبلغ مشخصی برای یک هزینه ضروری نیاز دارید، ممکن است یک وام نقدی گزینه ساده تری باشد.
اما اگر قصد خرید تجهیزات، کالا، ملک یا تامین سرمایه کسب و کار را دارید، یکی از انواع تسهیلات تخصصی ممکن است شرایط مناسب تری ارائه دهد.
هدف شما باید تعیین کننده انتخاب باشد.
چه زمانی وام گزینه مناسب تری است؟
وام می تواند زمانی مناسب باشد که:
- نیاز مالی شما مشخص باشد.
- مبلغ مورد نیاز را بدانید.
- توان پرداخت اقساط را داشته باشید.
- منابع دریافتی برای شما ارزش بیشتری از هزینه تامین مالی ایجاد کند.
- به انعطاف بیشتری در استفاده از پول نیاز داشته باشید.
برای مثال اگر فردی برای چند هزینه ضروری به نقدینگی نیاز دارد، دریافت یک اعتبار خرید محدود به فروشگاه مشخص ممکن است مشکل او را حل نکند.
بیشتر بخوانید: ضامن بانکی کیست و برای ضمانت وام چه شرایطی باید داشته باشد؟
در چنین شرایطی دسترسی به منابع قابل استفاده می تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
چه زمانی تسهیلات تخصصی انتخاب بهتری است؟
تسهیلات تخصصی زمانی می تواند مناسب تر باشد که هدف مالی شما دقیقا مشخص است.
برای مثال:
اگر قصد خرید مسکن دارید، بهتر است ابتدا تسهیلات تخصصی مسکن را بررسی کنید.
اگر صاحب کسب و کار هستید و برای خرید تجهیزات پول نیاز دارید، تسهیلات مرتبط با فعالیت اقتصادی ممکن است گزینه منطقی تری باشد.
اگر برای خرید کالای مشخصی نیاز به تامین مالی دارید، اعتبار خرید یا تسهیلات مرابحه می تواند کاربردی باشد.
به عبارت دیگر، هرچه هدف استفاده از پول دقیق تر باشد، امکان انتخاب تسهیلات متناسب تر نیز بیشتر می شود.
تفاوت وام و اعتبار چیست؟
وام و اعتبار نیز مفاهیم کاملا یکسانی نیستند.
در وام معمولا مبلغ مشخصی در اختیار متقاضی قرار می گیرد و بازپرداخت آن براساس برنامه اقساط انجام می شود.
اما در اعتبار خرید ممکن است فرد تا سقف تعیین شده امکان خرید داشته باشد، بدون اینکه کل مبلغ به صورت وجه نقد به حساب او واریز شود.
برای مثال ممکن است ۲۰۰ میلیون تومان اعتبار خرید دریافت کنید، اما فقط اجازه داشته باشید از فروشگاه های طرف قرارداد خرید انجام دهید.
بنابراین اگر نیاز شما پول نقد است، اعتبار خرید لزوما جایگزین مناسبی برای وام نیست.
قبل از دریافت وام یا تسهیلات چه مواردی را بررسی کنیم؟
قبل از امضای هر نوع قرارداد مالی، چند عامل باید به دقت بررسی شوند.
مبلغ واقعی دریافتی
ممکن است مبلغ اسمی تسهیلات با مبلغی که عملا در اختیار شما قرار می گیرد متفاوت باشد.
اگر بخشی از پول مسدود شود یا هزینه هایی از ابتدا کسر شوند، مبلغ قابل استفاده کمتر خواهد بود.
مبلغ هر قسط
مهم ترین سوال این نیست که بانک چقدر به شما پول می دهد؛ بلکه باید بدانید آیا توان پرداخت منظم اقساط را دارید یا خیر.
مجموع بازپرداخت
مجموع تمام اقساط را محاسبه کنید و آن را با مبلغ واقعی دریافت شده مقایسه کنید.
نوع ضمانت
بانک یا موسسه ممکن است یکی از موارد زیر را درخواست کند:
- ضامن
- چک
- سفته
- سپرده
- سند
- وثیقه
- اعتبارسنجی
قبل از درخواست مطمئن شوید که امکان تامین ضمانت مورد نظر را دارید.
زمان دریافت
برخی طرح ها به ایجاد معدل حساب یا سپرده گذاری نیاز دارند. اگر نیاز شما فوری است، چنین گزینه ای ممکن است مناسب نباشد.
محدودیت استفاده از منابع
بررسی کنید آیا پول قابل برداشت است یا فقط برای خرید کالا یا خدمت مشخصی قابل استفاده خواهد بود.
یک مثال ساده برای درک تفاوت وام و تسهیلات
فرض کنید فردی ۳۰۰ میلیون تومان برای خرید تجهیزات یک فروشگاه نیاز دارد.
راه اول این است که یک وام نقدی دریافت کند، پول به حساب او واریز شود و خودش تجهیزات مورد نظر را خریداری کند.
راه دوم این است که از تسهیلات خرید تجهیزات استفاده کند. در این حالت ممکن است بانک براساس فاکتور خرید یا قرارداد مشخص، منابع را به فروشنده تجهیزات پرداخت کند.
هدف هر دو روش تامین ۳۰۰ میلیون تومان است، اما ساختار آنها یکسان نیست.
در روش اول انعطاف استفاده از پول بیشتر است.
در روش دوم تامین مالی به خرید مشخصی متصل شده است.
همین مثال به خوبی نشان می دهد چرا نباید وام و تسهیلات را کاملا مترادف در نظر گرفت.
اشتباهات رایج هنگام انتخاب وام و تسهیلات
یکی از رایج ترین اشتباهات، انتخاب وام فقط براساس سقف مبلغ است.
مبلغ بیشتر همیشه به معنی گزینه بهتر نیست.
اشتباه دیگر توجه بیش از حد به مبلغ قسط است. ممکن است با افزایش مدت بازپرداخت، مبلغ هر قسط کمتر شود اما در نهایت هزینه بیشتری پرداخت کنید.
همچنین برخی افراد بدون مطالعه دقیق قرارداد تصور می کنند امکان استفاده آزاد از مبلغ تسهیلات را دارند، در حالی که منابع فقط برای موضوع مشخصی قابل مصرف است.
انتخاب درست نیازمند بررسی همه شرایط در کنار یکدیگر است.
آیا تسهیلات فقط توسط بانک ها ارائه می شود؟
خیر. امروزه تامین مالی فقط محدود به شعب سنتی بانک ها نیست.
علاوه بر بانک ها، برخی موسسات مالی و پلتفرم های تامین اعتبار نیز خدمات مختلفی برای خرید کالا یا تامین نقدینگی ارائه می کنند.
البته نحوه قرارداد، ضمانت، هزینه، اعتبارسنجی و بازپرداخت در هر مجموعه می تواند متفاوت باشد.
به همین دلیل نام محصول مالی به تنهایی برای تصمیم گیری کافی نیست و شرایط قرارداد باید بررسی شود.
جمع بندی
فرق وام و تسهیلات بیشتر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می رسد. وام معمولا به دریافت مبلغی از بانک یا موسسه مالی و بازپرداخت آن در مدت مشخص اشاره دارد، در حالی که تسهیلات مفهوم گسترده تری دارد و می تواند انواع مختلف تامین مالی مانند قرض الحسنه، مرابحه، جعاله، مضاربه و اعتبار خرید را شامل شود.
مهم ترین نکته این است که هنگام انتخاب یک محصول مالی فقط به نام آن توجه نکنید. دو محصول با عنوان «وام» ممکن است از نظر قرارداد، هزینه نهایی، نوع ضمانت و نحوه مصرف منابع شرایط کاملا متفاوتی داشته باشند.
قبل از دریافت هر نوع وام یا تسهیلات، مشخص کنید دقیقا چه مقدار پول نیاز دارید، برای چه هدفی از آن استفاده خواهید کرد و چه میزان قسط را می توانید بدون ایجاد فشار مالی پرداخت کنید. سپس مبلغ واقعی دریافتی، مجموع بازپرداخت، نوع ضمانت، دوره بازپرداخت و شرایط قرارداد را با گزینه های دیگر مقایسه کنید.
در نهایت بهترین وام یا تسهیلات، گزینه ای نیست که صرفا مبلغ بیشتری پرداخت کند؛ بلکه گزینه ای است که با هدف مالی، توان بازپرداخت و شرایط واقعی شما هماهنگ باشد.
سوالات متداول درباره فرق وام و تسهیلات
- آیا تسهیلات همان وام بانکی است؟ در زبان روزمره این دو اصطلاح معمولا به جای یکدیگر استفاده می شوند، اما از نظر تخصصی تسهیلات مفهوم گسترده تری دارد و شامل انواع روش های تامین مالی بانکی می شود.
- آیا همه تسهیلات به صورت نقدی پرداخت می شوند؟ خیر. برخی تسهیلات ممکن است برای خرید کالا، تجهیزات، مسکن یا خدمات مشخص ارائه شوند و مبلغ مستقیما در اختیار متقاضی قرار نگیرد.
- آیا وام همیشه سود دارد؟ شرایط هزینه و بازپرداخت به نوع قرارداد بستگی دارد. برای مثال ساختار قرض الحسنه با بسیاری از تسهیلات دیگر متفاوت است و ممکن است کارمزد مشخصی داشته باشد.